Lahta Sam mung, Mungmyit Sinli ga (sh) Kachin Sub-State Wunpawng amyusha labau ahkyak daw ni hpe shapraw lai wa sai Ram padang Journal Vol.1 hta; Moi ginru ginsa yuhkrat wa ai kaw nna Kachin Sub-State byin pru wa ai du hkra na anhte a jiwoi jiwa ni gara hku shakut shaja lai wa sai lam ni a ahkyak ai labau daw mabyin ni hte Vol.2 hta; Kutkai Kachin Sub-State Council du salang komiti ni woi-awn galaw gunhpai lai wa sai labau shang magam bungli nkau mi hpe tam sawk ka madun lai wa sai. Ndai lang matut nna, Kutkai Kachin Sub-State Council dawm kau hkrum ai hpang daw rawt malan prat ten na labau ni hpe bai tam sawk ka madun dat ai.
1. (1962) ning March shata praw (2) ya hta Myen hpyen atsuya woi awn ai MaSaLa gumlau Cuoncil lung wa ai hpang, parleament Democracy uphkang prat dawm kau hkrum nna, htum mat wa sai hte rau North Hsenwi Kutkai Kachin-Sub-State mung gan dawm kau hkrum lai mat wa sai. Lamu ga hpe Kutkai hte Muse township lahkawng hku karan masat mat wa sai. Gangming, Pyeng-ye, Wohkyung hte Namjawn ga ni hpe gaw Kunglung township de, Nati Namjarap ga hpe Hsenwi township de bang shalawm kau hkrum mat wa sai.Hpawngseng, Munggu, Wandin Kapna, Hutau(Namtau/Pangsai), Manghang(Bumsan), Mungli(Dima), Mungbaw, Namhkyek, Howa, Namhkawng ga ni gaw Muse Township hta shalawm nna, ngam ai ne-byeng mung du ga (31) gaw Kutkai township hku masat hpaw mat wa sai. Mi Kachin Sub-State prat hta gaw ginra na mungchying sha ni a mungchying masat hpe (KKI) number hku masat lang lai wa sai hpe mu lu ai. Shingrai Gumlau Council lung wa nna, tinang a mung masa ahkaw ahkang ni yawng tat sum kau sai rai nna hpaji chye ai Wunpawng ramma ni rawt malan hpang wa na matu kasu kabrawng hpang wa sai re.
2. (1949) ning February shata hta, Camt.Lahpai Naw Seng, B.G. M.P (1st Kachin Rifles/ Thawatti) gaw, shi a hpyen ma Coy langai mi hte Yedashe mare de Kayin gumlau (KNDO) hpe gasat na matu dat dat ai shaloi, Kayin gumlau ni hpang de gale bang mat wa nna woi rawt malan hpang wa sai. Shi gaw lawu Myen mung kaw nna, shi a dap npawt H.Q de bai nhtang wa nhtawm, ngam ai hpyen la ni hpe wa woi la nna kade nna yang Kutkai Nampakka ginra de du lung wa sai.( Duwa Lahpai Naw Seng gaw daidaw buga Lashio Loikang rai nna, No.2 mungkan majan hta Jinghpaw ma ni hpe woi awn let Britisha-American myithkrum hpyen hpung hta lawm nna, Fesit Japan hpyen matse hpe gasat ai hta magrau grang share shagan ningtawn ai majaw (B.G.M) gasat share ninghkring dazik 2 lang shagrau hkrum yu sai gasat share ninghkring re. Shi gaw majan nhpan zai ladat kung laram mazen ai mying gumhkawng ai Wunpawng sha ni a hpyen jaubu langai mung re. ) Shi gaw Wunpawng sha ni Munghpawm Myen mungdan hta shanglawm ai hpa akyu n hkam sha ai, lawu Myen mung de Kayin ni rawt malan nna mungdan rukrak wa sai. U Nu atsuya hpe kam n mai sai. Anhte Wunpawng sha ni madu a kam maka hpe madu hparan la lu ai ahkaw ahkang nga ai Pawngyawng Amyusha Awmdawm Shanglawt mungdan lawan gaw sharawt saga nga shawng woi rawt malan hpang ai amyusha ningbaw re. Raitim dai ten na Jinghpaw Du salang ni n hkap la ma ai hpe mu lu ai. Shi gaw shi a dap ma ni hte rau Namhkam hku nna Jinghpaw mung de lai shang na maw ai raitim Jinghpaw dap ni shada da gasat hkat na ang wa ai majaw Kutkai Kachin Sub-State ga de bai n htang nna nam rawng mat wa sai.
3. Duwa Lahpai Naw Seng gaw (1949) ning Novenber shata 11 ya hta Huhpyak
Mankong e du salang shawa zuphpawng woi hpawng nna, mi na shi a hpyen la dingsa
ni hte ramma, jawngma ni hpe woi kahkyin la nna, Pawngyawng Amyu Awmdawm Shanglawt
mungdan gaw sharawt na matu Pawngyawng Amyusha Makawp Dap (PNDF) hpe woi hpaw
dat sai. Lang sa wa na dawnghkawn hpe mung chyen mi tsit nna chyen mi hkyeng
re kaw nhtu lahkawng ginchyai kap ai hpe woi shagrin sharawt lang hpang sai.
Shi gaw shi a dap ma ni hpe hpyen hpaji woi shaman shakyang, sanat laknak
machyu pala ni woi jahting rai shawng woi rawt malan hpang dat sai. Raitim
dai ten hta ahkaw ahkang jum da ai gumchying gumsa du magam ni law malawng
ninghkap ai rai nna, ngam ai kaga Jinghpaw dap ni gaw Munghpawm Atsuya hpyen
maga kap nna, jawm gasat wa ma ai. Naw Seng woi awn ai Pawngyawng Amyu makawp
dap ni gaw Huhpyak, Nampakka, Mungpaw, Mungyin, Gangming ginra hte Mungmyit,
Loiya, Mandung ginra ni hta lahkawng ning daram rawt malan shamu shamawt wa
yang masa n tsawm ai hpe mu mada wa nna, " Nrung galaw shagreng la na
nga" dai ten na gumchying gumsa du magam ni hpe myit n gut dik let, (1950)
ning April shata (15) ya hta Munglung, Munggu, Hpawngseng hku Miwa Gumsan
mungdan de shang mat wa sai.
4.Duwa Lahpai Naw Seng Woi awn ai Pawngyawng Amyu Makawp dap ni gaw laknak hte hpyen n-gun karum lu na matu Miwa mung de wa karum hpyi ai lam rai nga ai. Shi a dap masha nkau mi hpe buga hta naw ngam da ai ni mung nga ai rai nna, karum lu ai hte rau bai rawt malan matut na myit dating da ai. Rai yang n myit mada ai Miwa mung hta (17) ning jan wa chyat rawng mat ma ai. (1949-50) ning hta Pawngyawng Amyu Makawp dap, Dapnawng 1, dapdung 1 up tai lai wa sai Pangshau du Zau Seng (Hpang e Ningbaw Kaba GOC Zau Seng) hte buga shagu de na myu tsaw share shagan myitrum ni, dakkasu jawngma ni gaw Duwa Naw Seng ni bai du yu wa na hpe la yu ai. Matut mahkai mung n lu, n dang la mat sai rai nna, (1962) ning February (5) ya hta Wunpawng mungdan Shanglawt Hpung (KIO/KIA) hpe mi Pawngyawng Amyusha Makawp Dap ni sharawt lai mat wa sai dawnghkawn hpe bai sharawt nna woi gaw sharawt mat wa ai gaw dai ni kaba dik ai laknak lang mung masa wuhpung wuhpawng langai hku dahpran tsap nga lu sai hpe mu lu ai. Ndai gaw Wunpawng Mungdan hte Amyusha ni shanglawt lu na matu rawt malan hpang wa ai gaw dai ni du hkra rai nga mali ai.
5.Duwa Lahpai Naw Seng woi awn ai Pawngyawng Amyusha Makawp dap ni gaw Miwa mung du ai shaloi shanhte mi nnan myit da ai hte shai mat ai hpe mu lu ai. Shanhte gaw Miwa mung Atsuya karum ya ai npu e Marks-Lenin, Mauze Dung a myit jasat chyum tara hte hpyen hpaji ni hpe sharin hkaja la lu ma ai. Miwa ningbaw Mauze Dung gaw Naw Seng hpung ni zawn Miwa mung kaw wa machyu shingbyi nga ai Tahkin Ba Thein Tin woi awn ai Myen mung Communist Party (BCP) ni hte (1963) ning September shata hta Naw Seng hpung ni hte jahkrum ya nna, hpung langai sha gumhpawn kau shangun sai. Naw Seng ni nnan yang n hkawn ai raitim n hkap la n mai re majaw Myen mung Communist Party woi awn ai npu e shagan hkyeng dawnghkawn hkyen sharawt ai, "Myen Mung Mung Shawa Dap Nu" hku hkam la galaw mat wa ai hpe mu lu ai.
6. Shingrai Myen mung Communist ni gaw Miwa mung kaw hpyen n-gun jahting la ngut ai hpang hpyen man lam (4) waw nna Myanmar mung de gasat anut bang wa masai. Hpyimaw Pangwa ginra hta (101) dap ginwang, Mungmyit Kudawng ga de (202) dap ginwang, Kutkai Kachin Sub-State lamuga Munggu ginra de (303) dap ginwang hte Kokang hkran de (404) dap ginwang ni masat nna gasat maden shang wa ma ai. (303) dap ginwang Munggu ginra de Duwa Naw Seng shi nan woi awn let (1.1.1968) hta gasat anut shang wa masai. Laknak hkrak hpyen n-gun hte htu shang wa ai majaw kade nna yang, Munggu, Mungbaw, Pangsai, Namtau, Mungya, Munghawm, Namjawn du hkra gasat di la lu masai. Shanhte gaw gasat di la lu sai ginra na mung shawa ni hpe zinlum nna, Communist masa woi gaw sharawt wa masai. N ra sharawng ai moi na mungdu ni hte mung shawa nkau mi gaw Kutkai, Lashio, Jinghpaw mung de hprawng bra mat wa sai. 7. Myen mung Communist ni gaw Munggu, Mungbaw ginra de nnan du shang wa yang, "anhte gaw shawng de Wunpawng amyu sha ni a matu shakut lai wa sai Naw Seng hpung ni ya bai du sai. Raitim ya gaw Myen Mung Mung Shawa Dap Nu she rai saga ai" nga nnan shang wa yang mung shawa nkau mi n chye na ai.Wunpawng sha ni gaw makam masham ru jung nga sai rai nna, Communist masa hpe n hkap la ai hpe mu lu ai. Maga mi de Wunpawng mungdan Shanglawt Hpung mung n-gun ja dahpran tsap lu wa sai rai nna mung shawa ni gaw rawt malan hpyen hpung lahkawng a lapran e grai nga yak lai wa sai. Amyu sha shada lam-yan masa n bung, n chye na hkat ai marang e akyu n rawng ai, n myit mada ai shada da dudaw sai hkaw nna, yawn hkyen hkrum ai mabyin ni byin lai mat wa sai. (1975) ning Ningbaw kaba Maran Brang Seng a prat hta she shada n gasat hkat na hku bawngban htingrai htingrat la lu ai re.
8.Duwa Lahpai Naw Seng gaw Wa mung de matut gasat yu mat wa yang Made Galung pa kaw nhtoi (2.2.1972) hta n nga mat wa sai. Naw Seng wa n nga mat ai hpang Myen mung Communist ni gaw gasat maden jat lu ai lam nau n nga sai sha gau ngwi htum mat wa ai hpe mu lu ai. Grau nna (16.11.1986-16.1.1987) hta Shwi-zun-wan Dabang bum majan ngut ai hpang Pangsai(Kyukoke), Mungbaw ni hpe atsuya dap ni bai zing la lu sai. Nhtoi (17.4.1988) hta Myen mung Communist ni a ginjaw Pangsang hpe lawu na Wa dap ni e zing magra kau sai hte Myen ginjaw salang ni yawng hpe Miwa mung de gawt kau hkrum sai. Dai hpang mi Myen mung Communist ni up lai sai ginra ni rai nga ai; Wa mung hta UWSA, Jinghpaw mung Pangwa ginra de NDA-K, Kokang hkran hte Munggu Ginra hta MNDAA, nga nna kadai mung kade a amyusha rawt malan hpyen hpung hku nna ga karan mat wa sai. (1.8.1995) hta MNDAA kata kaw nna, Munggu ginra daw hpe na bai karan mat wa sai. Ndai gaw Naw Seng hte shi a gasat share ni woi awn nna rawt malan shakut lai wa sai labau rai nga mali ai.
9. Anhte Kachin Sub-State Wunpawng ginra gaw Myen hpyen MaSala ni woi awn ai Gumlau Council lung wa ai hte Kachin Sub-StateCouncil mung dawm kau hkrum sai hte ndai ginra gaw rawt malan majan nhpan kata shaning (30) ning jan ruyak jamjau ai tsin yam amyu myu hpe hkam jan lai mat wa saga ai. Ya daini na ten ndai ginra hta Wunpawng sha ni masha jahpan sen (2) daram shanu nga nga ga ai. Wuhpung Wuhpawng hku nna, Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung (KIO/KIA) Dapba (4) hte Wunpawng Amyusha Makawp Maga Dap(KDA) mung masa wuhpung wuhpawng ni mungdan atsuya hte gap hkat jahkring da nna, mung masa lam bawngban lu hkra shakut shaja nga ai ten rai nga ai. Bai nna moi na mungdu ni woi awn ai Mungchying makawp dap hpung (10) daram mung mungdan atsuya hte lata gindun nna ginra shim lum ngwi pyaw lam hta shingtau nang nga ga ai hpe mu lu ai.
10.Kachin Sub-State Wunpawng buga ginra ni gaw lai wa sai (1990) du hkra kring mading n lu galaw sha ai. Simsa lam la ngut ai hpang kaw nna she mare buga ni hpe bai gaw sharawt nga ai re. Lai wa sai ten na majan nhpan a majaw ndai ginra gaw hpaji hparat lam, sut lu nga mai lam, shinggyim ngapra lam ni hte kaga lam shagu hta hpang hkrat nga ai hpe mu lu ai. Ya hkyak hkyak ndai shara hta byin hkrum hkra nga ai mayak mahkak lam ni gaw Nanghpam lusha a majaw byin wa ai tsinyam ni, mung masa yak ai majaw ginra mungchying sha ni galaw lu galaw sha lam yakhkak ai lam, amyu shayi ni kanbau bungli yak ai majaw mung jarik hkan masha hpaga hta nkau mi dut sha lawm nga ai lam, pratpra ramma ni a shawnglam kam maka laika hpaji lam hte hkamja lam... ni hta arang bang nna pawn sharawt mawai la na ra ahkyak dik nga ai. Maga mi de ginra na nhprang sutrai ni hpe hkangzing mahkyu na hte makau grupyin htenza ai lam ni hpe myi jahpaw ya na, ginra masha ni hpe hkumding shinggyim atsawm gaw sharawt ya na matu mung ra nga mali ai.
11. Anhte Kachin Sub-State ginra na amyu Wunpawng sha ni gaw ban prat shagu tinang a lamuga mungdan hpe sai salu salat law law arang bang nna makawp maga lai wa sai hpe labau hta mu lu ai. Amyu Wunpawng sha ni awmdawm shanglawt ahkaw ahkang lu na matu shawng woi rawt malan hpang ai ginra rai nna, n-gun atsam arang bang ai lam kaba la sai hpe mu lu ai. Anhte a jiwoi jiwa hpu shawng hpuba ni asak du baw law law apnawng shakut shaja lai wa saga ai. Raitim dai ni na anhte a prat hta Sam mung Wunpawng ginra/Kachin Sub-State hte seng nna anhte myit mada ai pandung kaw rai ndu lu shi nga ai. Labau hta anhte sharin la lu ai lam mung law law rai saga ai. Dai rai nna dai ni Sam mung nga Wunpawng amyu sha ni tinang a gam maka hpe tinang dawdan la na aten du nga sai hpe mu lu ai. Du na htawm na amyu sha ni a shawnglam gam maka grau tsawmhtap wa hkra dai ni anhte amyu sha ni yawng, wuhpung wuhpawng yawng myit mang langai sha kahkyin gumdin, lahkrip ra ra jawm shakut sa wa ra sai.
12. Dai rai nna, daini byin hkrum hkra nga ai mayak mahkak lam, dip shingdang nga ai madin bunghku ni, nsin htinggrum kata dip shanun da ai masing masa ni, mungchying sha ni ndang nla gunhpai mana sha nga ai, li machyun la ai makun lit kaba ni, jet ai madu uphkang lam hte simsa lam hpe shagroi shagra hpang gara let hkrap nyep myipwi hte yawn madai nga ai amyu sha ni a kraw dung nsen ni gaw grau grau jat kaba wa sai rai nna, amyu sha ni a kridung ahkaw ahkang ngu ai tinang a lahpan tinang tsap nna, madu a kam maka hpe madu hparan la lu ai amyusha ahkaw ahkang hpring tsup ai hte jet ai madu uphkang lam ahkaw ahkang bai gaw sharawt la nhtawm, lam shagu hta bawngring gan-ga, nganggrin rap ra ngwipyaw ai madu ginra bai lu gaw sharawt lu hkra dai ni nang ngai anhte yawng a lit rai nga ai hte maren, yawng myit hkrum mang rum jiwoi hpunda hpe awm jahkap sa wa ra saga ai law.
Ram Padang
26.12.2005
KACHIN SUB-STATE WUNPAWNG AMYUSHA LABAU I
KACHIN SUB-STATE WUNPAWNG AMYUSHA LABAU II
Labau, Htunghking, Rida maka, Buhpun sumli, Sumroi, Maumwi, Likit, Ginsup, Gaw sharawt, Nanghpam jasan, Nagis tsinyam, San-htai, Numshawn,